مرگ به ايشان رسيدى . مجاهد گفت : اين ، آن باشد كه مرد در وقت ضجارت بر خود و اهل و مال و ولد خود نفرين كند و گويد : لا بارك اللَّه فيك و عجّل اللَّه هلاكك و دمر اللَّه عليك ، و آنچه بدين ماند خداى تعالى گفت : من اين دعا به تعجيل اجابت نكنم كه دانم كه اين دعا نه از دل كند ( 1 ) ، به وقت دوم پشيمان باشد و قتاده هم اين گفت . شهر بن حوشب گفت : در بعضى كتب خوانده‌ام كه ، خداى تعالى فريشتگان موكّل را گويد : آنچه بندهء من در حال ضجارت گويد ، بر او منويسى [ و مثله فى المعنى قوله : وَيَدْعُ الإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَه بِالْخَيْرِ وَكانَ الإِنْسانُ عَجُولًا ( 2 ) ] ( 3 ) ، و قوله : * ( لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ ) * ، عامّهء قرّاء خواندند : * ( لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ ) * ، بر فعل مجهول ، و رفع [ اجل ، مگر ابن عامر و يعقوب ، و در شاذّ عوف و عيسى كه ايشان خواندند : لقضى اليهم ] ( 4 ) اجلهم ، بر فعل مستوى ، اسنادا الى اسم اللَّه تعالى ، و نصب اجل بوقوع الفعل عليه ( 5 ) . و اعمش خواند : لقضينا اليهم اجلهم ، و در مصحف عبد اللَّه مسعود چنين است . و بعضى مفسّران گفتند : آيت در نضر بن الحارث آمد آن جا كه دعا كرد : اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ ( 6 ) - الاية ، و « لام » فى قوله : * ( لَقُضِيَ ) * ، جواب « لو » است ، و « لو » چون در اثبات شود و جوابش هم اثبات باشد به معنى امتناع چيزى بود از براى امتناع چيزى ديگر ، چنان كه در آيت هست ، و قوله : * ( اسْتِعْجالَهُمْ ) * ، نصب او بر مصدرى است لا من لفظ الفعل ، و اضافت مصدر با مفعول است ، و مثله قولهم ( 7 ) : ضربته ( 8 ) ضرب زيد عمرو ، اى ضربا مثل ضرب عمرو زيدا ، و قوله : * ( إِلَيْهِمْ ) * ، براى آن گفت كه در قضى معنى فرغ مضمر كرد و او را به الى ( 9 ) تعديه كنند ، و مثله قوله : لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ . . . ( 10 ) ، براى آن كه در اين ( 11 ) « ايلاء » ، معنى تبعيد است ، چون اين معنى در او تضمين كرد تعديه كرد

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم : كنند . ( 2 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 11 . ( 4 - 3 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آو ، افزوده شد . ( 5 ) . آو ، آج ، بم ، مج ، آز : اليه . ( 6 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 32 . ( 7 ) . اساس : قوله ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : ضربه . ( 9 ) . آو ، آج ، بم ، آز : على . ( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 226 . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : آن .